Phố Cổ Hải Dương

Hải Dương không chỉ là một vùng đất trù phú ở đồng bằng sông Hồng mà còn mang trong mình bề dày lịch sử, văn hóa đáng tự hào. Từ thuở xa xưa, nơi đây đã là chốn địa linh nhân kiệt, từng là trung tâm hành chính, quân sự quan trọng qua các thời kỳ.

Những dấu tích còn lại như thành Đông, cổng thành và các công trình xưa kia không chỉ là minh chứng cho một thời oai hùng mà còn là nguồn cảm hứng để người dân hôm nay tìm về cội nguồn. Hành trình khám phá Hải Dương xưa và sự hình thành của Trấn, của Thành sẽ mở ra một bức tranh sống động về quá trình kiến tạo và bảo vệ bờ cõi của cha ông.

Hải Dương Xưa

Hải Dương xưa, còn được gọi là Xứ Đông, là một trong tứ trấn phía đông kinh thành, tồn tại từ năm 1469 với tên gọi chính thức từ thời Hậu Lê. Vùng đất này từng rộng lớn, kéo dài ra tận biển, là trung tâm văn hóa và hành chính quan trọng, được ghi nhận trong bản đồ hành chính năm 1469 dưới triều đại Lê Thánh Tông.

Năm 1887, thực dân Pháp tách các huyện An Dương, An Lão và một phần huyện Thủy Đường của Hải Dương để thành lập tỉnh Hải Phòng, thu hẹp diện tích Hải Dương đáng kể. Sự thay đổi này đánh dấu bước ngoặt lớn trong phân chia hành chính, khiến Hải Dương không còn giáp biển như trước.

Tỉnh Hải Dương cũ chính thức sáp nhập với Hưng Yên vào năm 1968, tạo thành tỉnh Hải Hưng với tỉnh lỵ đặt tại thị xã Hải Dương. Mãi đến năm 1997, tỉnh Hải Hưng mới được tách lại thành hai tỉnh riêng biệt là Hải Dương và Hưng Yên như hiện nay.

Hải Dương ngày nay có diện tích tự nhiên 1.661,2km², dân số gần 1,7 triệu người, tiếp giáp 6 tỉnh thành gồm Bắc Ninh, Bắc Giang, Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình và Hưng Yên, nằm trong tam giác kinh tế trọng điểm phía Bắc gồm Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh.

Trấn Hải Dương

Trấn Hải Dương, còn gọi là Xứ Đông hay trấn Hải Đông, là một địa danh cổ nằm ở phía Đông Kinh thành Thăng Long xưa. Đây là một trong tứ trấn quan trọng thời kỳ phong kiến, với lỵ sở đặt tại Thành Hải Dương, trung tâm của vùng đất văn hiến có bề dày lịch sử lâu đời.

Từ năm 1469, tên gọi Hải Dương chính thức xuất hiện khi đổi từ thừa tuyên Nam Sách, gắn với vùng đất rộng lớn giáp Biển Đông. Trấn Hải Dương thời đó bao gồm địa bàn các tỉnh, thành như Hải Phòng và Hải Dương ngày nay, nằm trong tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh.

Hải Dương trải qua nhiều lần thay đổi địa giới hành chính qua các triều đại. Năm 1968, tỉnh sáp nhập với Hưng Yên thành tỉnh Hải Hưng, đánh dấu bước chuyển lớn trong cơ cấu hành chính. Trước đó, Hải Phòng cũng từng là một phần tách ra từ tỉnh Hải Dương cũ.

Tỉnh Hải Dương ngày nay có diện tích tự nhiên 1.661,2km², dân số gần 1,7 triệu người, tiếp giáp 6 tỉnh, thành phố gồm Bắc Ninh, Bắc Giang, Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình và Hưng Yên. Thành phố Hải Dương hiện là đô thị loại I, từng là thủ phủ của trấn Hải Dương xưa.

Thành Có Hải Dương

Thành Hải Dương, còn gọi là Thành Đông, là ngôi thành đất được xây dựng năm 1804 dưới thời nhà Nguyễn, dùng làm trung tâm hành chính cho bộ máy trấn thành. Thành từng là biểu tượng quyền lực và tổ chức chính quyền địa phương ở xứ Đông, trung tâm Đồng bằng sông Hồng, phía đông kinh thành Thăng Long.

Năm 1889, thực dân Pháp phá hủy phần lớn Thành Hải Dương sau khi xâm lược. Dấu tích thành cổ đến nay gần như không còn, nhưng tên gọi vẫn được lưu giữ qua các địa danh như phường Thành Đông, một trong 9 phường mới thuộc thành phố Hải Phòng sau sáp nhập từ năm 2025.

Theo phương án sáp nhập tỉnh Hải Dương vào thành phố Hải Phòng từ năm 2025, thành phố Hải Dương cũ được chuyển thành các phường trực thuộc Hải Phòng, gồm: Hải Dương, Lê Thanh Nghị, Việt Hòa, Thành Đông, Nam Đồng, Tân Hưng, Thạch Khôi, Tứ Minh và Ái Quốc, tạo nên khu vực đô thị mở rộng.

Tỉnh Hải Dương trước đây có diện tích 1.668,3 km², dân số 1.956.888 người (năm 2023), gồm 2 thành phố, 1 thị xã và 9 huyện. Việc sáp nhập nhằm tối ưu bộ máy hành chính, thúc đẩy phát triển kinh tế vùng Đồng bằng sông Hồng và liên kết đô thị với Quảng Ninh, Bắc Ninh, Thái Bình.

Lịch Sử Thành Đông Hải Dương

Thành Đông, nay là thành phố Hải Dương, được khởi lập năm 1804 dưới thời vua Gia Long, đánh dấu việc dời lỵ sở từ Mao Điền về vùng đất cao thuộc tổng Hàn Giang, huyện Cẩm Giàng. Với vị trí án ngữ phía đông Kinh đô Thăng Long, thành được gọi là Thành Đông – đô thành ở phương đông, trở thành trung tâm hành chính quan trọng thời nhà Nguyễn.

Thành Đông được đắp bằng đất, bao gồm thành nội, công đường, kho tàng và hệ thống hào, thành phụ bảo vệ. Kiến trúc này phản ánh tầm quan trọng quân sự và hành chính của Hải Dương trong việc trấn giữ vùng biên hải phía đông. Thành từng là nơi làm việc của bộ máy trấn thành Hải Dương suốt nhiều thập kỷ.

Năm 1883, Thành Đông trở thành trung tâm sầm uất với dân cư đông đúc, song bị thực dân Pháp chiếm đóng trong giai đoạn xâm lược. Dấu ấn chiến tranh để lại nhiều biến động, đến ngày 30/10/1954, Hải Dương được giải phóng, mở ra chặng đường phát triển mới. Năm 1997, thành phố Hải Dương chính thức được thành lập.

Kỷ niệm 220 năm khởi lập Thành Đông (1804–2024) và 70 năm giải phóng thành phố (1954–2024) là dịp để ôn lại truyền thống anh hùng, vẻ vang của vùng đất lịch sử. Những tấm bản đồ cũ, công trình nghiên cứu của các nhà sử học như ông Phạm Quý Mùi góp phần gìn giữ ký ức về Thành Đông – biểu tượng văn hóa và lịch sử của Hải Dương.

Cấu Trúc Thành Đông Hải Dương

Thành Đông, được xây dựng năm 1804 dưới triều vua Gia Long, là trung tâm hành chính của tỉnh Hải Dương thời nhà Nguyễn. Công trình được đắp bằng đất, nằm ở vị trí chiến lược với ba mặt bao bọc bởi sông lớn phía bắc, đông và nam, tạo thế phòng thủ vững chắc. Cấu trúc thành gồm thành nội, thành ngoại (còn gọi là thành Dương Mã) và La Thành, thể hiện quy hoạch quân sự bài bản thời kỳ đó.

Ở chính tâm Thành Đông là khu thành nội, nơi đặt các công sở như công đường, kho tàng và trụ sở quan lại. Xung quanh được bảo vệ bởi hệ thống hào sâu và tường thành kiên cố, cùng các thành phụ bao bọc bên ngoài. Kiến trúc này không chỉ phục vụ mục đích hành chính mà còn đóng vai trò phòng ngự quan trọng trước các cuộc xâm nhập từ bên ngoài.

Thành Đông từng là một trong tứ trấn bảo vệ kinh thành Thăng Long, mang ý nghĩa quân sự và chính trị to lớn. Nơi đây ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử, đặc biệt trong kháng chiến chống Pháp, khi thành bị tàn phá nhưng vẫn giữ nguyên giá trị văn hóa. Dấu tích cột cờ Thành Đông xưa – biểu tượng thiêng liêng – từng tồn tại như minh chứng cho tầm quan trọng của khu vực.

Ngày nay, những tấm bản đồ cũ và di tích còn sót lại giúp khôi phục hình ảnh Thành Đông qua 220 năm phát triển. Kỷ niệm 220 năm khởi lập (1804–2024) và 70 năm giải phóng thành phố Hải Dương là dịp để nhìn lại chặng đường lịch sử hào hùng. Trung tâm Văn hóa xứ Đông nay trở thành biểu tượng mới, nối tiếp tinh thần bảo tồn giá trị truyền thống địa phương.

Cổng Thành Hải Dương

Cổng Thành Hải Dương, còn gọi là Thành Đông, là di tích lịch sử thời nhà Nguyễn được xây dựng năm 1804 dưới thời vua Gia Long. Thành được đắp bằng đất, làm trụ sở trấn thành và án ngữ vùng biên đông Kinh đô Thăng Long, nay thuộc ngã ba sông Thái Bình và sông Sặt.

Hình ảnh Cổng Thành Hải Dương từng được ghi lại vào ngày 15 tháng 8 năm 1883, ngay sau khi quân Pháp hạ thành. Đây là minh chứng cho giai đoạn lịch sử biến động cuối thế kỷ 19, khi lỵ sở Hải Dương trở thành trọng điểm quân sự và hành chính sầm uất, dân cư đông đúc.

Thành Đông gồm thành nội, công đường, kho tàng và hệ thống hào, thành phụ bảo vệ, thể hiện quy mô kiến trúc đặc trưng thời Nguyễn. Cổng thành không chỉ là lối vào mà còn mang ý nghĩa biểu tượng, phản ánh vai trò trung tâm trong bộ máy cai trị và quốc phòng khu vực.

Dù Thành Đông đã không còn nguyên vẹn, những giá trị lịch sử và văn hóa của di tích tiếp tục được gìn giữ. Các hoạt động như khảo cổ học tại di tích Thành Dền hay tu bổ di tích lịch sử tại địa phương góp phần làm sống lại dấu tích của một thời kỳ quan trọng ở Hải Dương.

Vẽ Cổng Thành Hải Dương

Cổng Thành Hải Dương, còn gọi là Thành Đông, được xây dựng năm 1804 dưới thời nhà Nguyễn, là di tích lịch sử gắn liền với vai trò phòng thủ và hành chính của trấn Hải Dương. Ngôi thành đất này từng là nơi làm việc của bộ máy trấn, minh chứng cho vị thế quan trọng trong hệ thống tứ trấn bảo vệ kinh thành Thăng Long.

Hình ảnh cổng thành Hải Dương được ghi lại vào ngày 15 tháng 8 năm 1883, ngay sau khi quân Pháp hạ thành, là tư liệu quý hiếm về kiến trúc và lịch sử thời thuộc địa. Những bức ảnh như đầu máy Michelin đi qua cầu Phú Lương hay đền Quan Lớn Tuần Chanh giúp tái hiện bối cảnh đô thị và văn hóa vùng đất này cuối thế kỷ XIX.

Thành đoàn Hải Dương từng tổ chức hội thi vẽ tranh cổ động với chủ đề “Hải Dương – Bay lên những ước mơ”, thu hút nhiều tác giả tham gia. Ban Tổ chức chọn ra 5 mẫu logo từ gần 200 gửi về để người dân bình chọn, trong đó nhiều thiết kế lấy cảm hứng từ hình ảnh cổng thành, biểu tượng văn hóa đặc trưng của địa phương.

Dù hiện nay không còn nguyên vẹn, cổng Thành Đông vẫn là nguồn cảm hứng cho các hoạt động văn hóa, giáo dục và bảo tồn di sản. Việc phục dựng hay quảng bá hình ảnh qua tranh vẽ góp phần giữ gìn ký ức lịch sử, kết nối cộng đồng với giá trị truyền thống của vùng đất Hải Dương.

Từ những dấu ấn của Hải Dương xưa, qua hình hài Trấn và Thành, đến cấu trúc đặc biệt của thành Đông cùng cổng thành mang giá trị nghệ thuật và lịch sử, mỗi chi tiết đều góp phần làm nên bản sắc riêng cho mảnh đất này. Việc tìm hiểu, vẽ lại và gìn giữ hình ảnh cổng thành không chỉ là cách lưu giữ ký ức mà còn là trách nhiệm với thế hệ mai sau. Hãy cùng nhau khám phá sâu hơn, lan tỏa giá trị di sản và góp phần bảo tồn những công trình văn hóa có ý nghĩa này cho tương lai.